Yozgat’ın Güzide Kırsal Potansiyel Turizm Alanlarından; Kızlar Kayası Su Sarnıcı ve Nekropol Alanını Tanıyalım

YOZGAT KIZLARKAYASI SU SARNICI ve NEKROPOL ALANI

Makalemize başlamadan önce Turizm olgusu perspektifi ile ilgili birtakım bilgilendirmelerin yararlı olacağını bahsetmekte yarar vardır. Bacasız sanayi olarak tanımlanan ” Turizm” başlıca hizmet sektörlerinden biri konumunda yer almaktadır. Ülkemizde klasik turizm ülkelerine göre geç keşfedilmiş, çok yönlü bir faaliyet alanıdır. Sosyal, ekonomik, kültürel ve ekolojik pek çok etkilere sahip olan bu sektörün genel esaslarını daha iyi kavrayabilmek için, turizm biliminin önemli bazı temel kavramlarını açıklamakta yarar vardır:

Turizm: Fransızca kökenli bir terim olup, özgün biçimi ile tourisme (ing,tourism) diye geçer.

Deniz Turizmi: Kaynak:destinationthink.com

Terim en kısa tabiri ile, zevk için yapılan geziler biçiminde yapılır. Dinlenme, eğlenme, görme, tanıma, sportif faaliyetlerde bulunma veya izleme bilgi ve görgüsünü artırma gibi birtakım amaçlarla; ya da sadece zevk için yapılan gezi (seyahate çıkma- expedition) olarak da tanımlanabilir.

Bu tanımlamanın ardından Dünya Turizm Örgütü (UNWTO)’nun tanımına göre turizm; kendi olağan çevresi dışındaki bir yere, belirlenmiş bir süreden daha az kalmak üzere giden ve ana amacı ziyaret ettiği yerde para kazandıran (money- winning) bir faaliyetin denenmesi dışında seyahat etmek olan bir kişinin faaliyetleri şeklinde belirtilmiştir.

Mağara Turizmi örneği (Jeomorfoturizm) Postojna Mağarası Slovenya. Kaynak:wiztours.com

Bir ilişkiler bütünü olarak nitelendirilen turizm olgusunun boyutlarını daha iyi kavrayabilmek için, sektörün dinamik ve statik elemanlarını göz önüne almak ve hatırlatmakta yarar vardır:

 Turizm aktivitesinin başlıca önemli elamanlarını iki kategoride toplamak mümkündür:

  1. Dinamik elamanlar
  2. Statik (sabit) elamanlar

Bunlardan dinamik elamanlar insan ve seyahat etme arzusu en önemli, en esaslı dinamik elamanlarıdır. Zaten turizmin en önemli ögesi insan – human’dır. Turizmin statik elamanlarına baktığımızda konaklama (hostering), ve geceleme tesisleri ile temsil edilmektedir. 

Esas konuya geçmeden önce Turizm aktivitelerinin kısa bir tarihçe-i lügatına değinmekte yarar vardır her zaman olduğu gibi. Modern turizm sektörü, günümüz dünyasının en göze çarpan sektörlerinden birisidir. Geçen yüzyıl içinde, diğer sektörlere göre çok büyük bir hızla büyümüş ve şuanda da devam etmektedir. Turizm tarihi üzerine yazılan eserlerin genel olarak hemen hemen hepsi, belirgin olarak iki dönemden bahsederler: Bunlardan ilki ” modern turizm çağı” olarak tabir edilen devre (circuit) olarak adlandırılan bir devredir. Bu devrede Sanayi devrimi sonrası, kimilerine göre ise, II. Dünya Savaşı’nın sona ermesi ile süregelen ve halen devam eden süreçtir.

  İkincisi ise, içinde turizm tanımına uygun pek çok faaliyeti kapsayan (comprehend) ancak, uzmanlaşmadan yoksun, turizm dışına bırakılamayacak Sanayi devrimi öncesi süreci kapsar. Esas özelliği itibariyle turizmin ortaya çıkışında tekerleğin icadı ile sembolleştirmek mümkündür. Çünkü turizmin doğasında mekan, yer değiştirme (replace) ve sonrasında yaşanan değişim (change, alter, modifiy) ile çok daha kolay olmuştur.

Türkiye’de turizm olgusu veya kırsal turizm potansiyel alanlarını etkileyen en önemli unsurlardan birisi de Doğal çevredir. Çünkü tarihsel süreç içerisinde insanoğlunun gerçekleştirdiği birçok eylemde doğal çevre özellikleri eylemlerin devam etmesinde etkili olmuştur. Örneğin; Türkiyede termalizm (sıcak- soğuk sularla tedavi) gibi tıbbi turizm şekilleri ile ülkemizin yeryüzü şekilleri (relief) arasında özellikle de jeolojik yapı bakımından yakın bir paralelik göstermektedir. İklim, sıcaklık, toprak örtüsü, önemli flora ve fauna familyaları gibi birçok faktörde doğal coğrafya aynı zamanda beşeri coğrafya unsurları arasında karşılıklı etkileşim, değişim (exchange) bakımından önem arz etmektedir.

 Turizm ile ilgili genel bir perspektif bakış açısını değerlendirmesinin ardından sonra üzerinde durulması gereken makale başlığını da oluşturan turizm çeşitlerinden birisi olan ” Kırsal turizm (agritourism)” kavramıdır. Kırsal turizm, insanların sürekli yaşadıkları alanlar dışındaki kırsal yörelere yaptıkları ziyaretler olarak tanımlanabilmektedir (Kesici, 2012,34). Kırsal turizm, kuş gözlemciliği bilimi (ornitoloji), çiftlik turizmi, yayla turizmi, macera turizmi gibi birçok turizm çeşitlerini bünyesinde barındıran, değişen turizm anlayışına, turist profiline (explorer turistler vs). ve çevre bilinci başta olmak üzere birçok sürece bağlı olarak gelişen bir turizm çeşididir (Gülbahar,2009:163).

Yabancı turistlerin ahşap bir evi incelemesi.Kaynak: .wikiyours.com

Kırsal turizmin Türkiye turizm özellikleri açısından önemli bazı başlıkları şunlardır:

  • Kırsal turizm bir ülkenin tanıtımında önemli bir tanıtım aracıdır
  • Kırsal turizm, turizmin coğrafi dağılışında bir denge unsurudur.
  • Kırsal turizm, sürdürülebilir turizm anlayışına hizmet eder.
  • Kırsal turizmde özgünlük, otantik ve yöresellik ön plana çıkmaktadır (Soykan,2003: 2-9 ; Kesici,2012:34, Ersoy vd.,2017:17)

Yozgat’ta Kırsal Turizm ve Potansiyel Kırsal Turizm Alanlarından Bazıları

Yozgat uygun iklim koşulları, doğal güzellikleri, tarım ürünleri çeşitliliği, geleneksel el sanatları, jeolojik ve jeomorfolojik güzelliği ile önemli kırsal alanlardandır. Konumu itibariyle Yozgat ili, 380 57’ – 400 14’ kuzey enlemleri ile 340 04’ – 360 09’ doğu boylamları arasında; Anadolu’nun merkezi kısmında yer alır. Doğusunda Sivas, güneyinde Kayseri ve Nevşehir, batısında Kırşehir ve Kırıkkale, kuzeyinde ise Çorum, Amasya ve Tokat illeri bulunan Yozgat’ın alanı yaklaşık olarak 14097 km2’dir.

 Yozgat ili, Bozok platosu üzerinde yer almaktadır. Rakımı 1200 – 1400 metre arasında değişen bu platoluk alanın üzerinde tepelik alanlara rastlanmakta ise de ilin en yüksek kısımlarını, ilin güneydoğusunda kalan Akdağlar oluşturmaktadır ilin kuzeydoğusundaki Deveci, kuzeyindeki Akdağ ve Zincirli dağları diğer önemli yükseltileri oluşturmaktadır. Platoluk saha güneyde Kızılırmak’ın, kuzeyde ise Yeşilırmak’ın kolları tarafından yarılmıştır. Bu akarsuların ve kollarının çevresinde yer yer tarım potansiyeli olan
ovalık alanlar ve birikinti konileri bulunmaktadır (Seyis, 2011:6).

Yozgat Kaynak: Muhammed Çetin.

Hitit Kültür ve Turizm Gelişim Koridorunda yer alan Yozgat ili birçok alternatif kırsal turizm yönüyle (inanç, köy turizmi) vs. bakımından önemli bir yere sahiptir. Belli başlı önemli kırsal turizm alanlarından bazıları şunlardır:

Merkez: Gelin güllü barajı, Başı büyüklü mesire alanı, topçu köyü esire alanı vs.

Akdağmadeni: Nalbant yaylası, Şebni tümülüsü, Kaletepe höyüğü vs.

Aydıncık: Sarıbaba höyüğü, Kuşoturan tepe yerleşimi, Kazankaya kanyonu vs.

Boğazlıyan: Özler yeraltı şehri, Eşek höyüğü ve yerleşimi vs.

Çandır: Beştepe tümülüsleri, Alışık tepe tümülüsleri vs.

Çayıralan: Turna höyüğü, Bayırtepe tümülüsleri vs.

Çekerek: Çekerek köprüsü, Kızlar kayası su sarnıcı ve nekropolü, Tarla tepe höyüğü vs.

Kızlar Kayasından bir görünüm Kaynak: sbhtmydyvz.blogspot.com

Yukarıda bahsedilen Yozgat ilindeki önemli kırsal turizm alanlarından birisi olan makalenin esas çalışmasını meydana getiren Kızlarkayası su sarnıcı ve nekropolü Yozgat – Çekerek ilçesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Çekerek ilçesi Yeşilırmağın önemli kollarından birisi olan Çekerek ırmağı üzerine kurulu bir yerleşme olup, dışarıya sürekli göç veren ilçelerden birisidir. Jeolojik- jeomorfolojik yapı bakımından yer yer karstik tepelerin yer aldığı, Kireçtaşı çökellerinden mevcut, flüvyal aşındırmaya ve erozyonal aşındırmaya maruz kalmış bir topografyaya sahiptir. Bitki örtüsü bakımından kayın (Fagus orientalis) topluluğunun da  görüldüğü de akademik kaynaklarda yer almaktadır (Atalay- Mortan, 2015).

 Toprak örtüsü bakımından oldukça zayıf bir karektere sahiptir. Genel olarak mudcrack (çamur strüktür) yapıları yaygın olup ve tuzlanma önemli sorunlardandır. Aynı zamanda iklim değişikliğine bağlı olarak birçok yerel habitat, flora ve fauna zarar görmüştür. 

Foto 1: Çekerek ilçesinin lokasyonu (Muhammed Çetin-2017).

Kızlarkayası (Yozgat/Çekerek) Nekropol Alanı ve Efsanesi

Çekerek’ten Zile’ye giderken Çekerek ırmağının yanında Cenevizler döneminde yapılmış yüksek ve sivri bir kayanın üzerinden ırmak yönüne doğru ve toprak altında yaklaşık iki yüz merdivenle inilen bir kaya vardır. Söylentiye göre kayanın doğusundaki yüksek tepeye yerleşenler Irmaktan su almak için bu merdivenleri yapmışlardır. Bir Rum Beyinin hasta kızı için bu merdivenleri yaptırdığı da rivayet edilmektedir. Bir başka rivayete göre ise keşişin birinin güzel bir kızı varmış, iki genç, bu kızı isterlermiş. Keşişin işe kızını her iki gence de vermek gibi bir niyeti yokmuş. Gençlerden birine bu yüksek kayadan girilerek merdivenlerle Irmağın karşı tarafına geçilecek bir yol yapmasını; öteki gençten ise ırmağın üzerinden geçecek bir köprü inşaa etmesini ister. 

  Kim önce bitirirse kızı ona verecektir. (Kızlar Kayasından 500 mt. aşağıda bu köprünün ayakları mevcuttur.) İki gençten biri köprüyü, diğeri merdivenli geçit tünelini yapar. Ancak birbirlerinden haberdar değildirler. Keşiş köprüyü yapan gence ötekinin daha önce bitirdiğini kızı ona vereceğini söyler. Bunu duyan genç kafasına külüngü vurarak kendini öldürür. Keşiş daha sonra kayayı oyan gence, köprüyü önce bitirdiği için öteki kızını gence verdiğini söyler. Bunun üzerine bu genç de kendisini yüksek kayalardan aşağı atarak öldürür. 

Foto 2: Çekerek şato alanından Kızlar kayasına bir bakış (Çetin,2018).

 

Foto 3: Kızlarkayası nekropol alanının yakın görüntüsü (Çetin,2018).

 

Yukarıda çekilen Kızlarkayası nekropol alanı ile ilgili ilaveten birkaç bilgi eklemekte fayda vardır. Mevcut kırsal turizm alanındaki bu nekropol alanı içinde yaklaşık olarak 100 basamak vardır. Cenevizliler tarafından inşaa edilmiştir. Ulaşım açısından oldukça zahmetlidir. Herhangi bir yol vs yoktur. Tamamen insan gücüne dayanan bir ulaşım söz konusudur. Sarp yamaçlardan tırmanarak bu alana ulaşılır. Nekropol alanının içinde bir şehir veya mağara olduğu da rivayet edilir. Güvenlik amaçlı olarak yerel belediye tarafından nekropol alanına giden yol kapatılmıştır. Su sarnıcı derinde yer almaktadır yüzeyde yoktur. Aynı zamanda İnanç turizmi, köy turizmi, tarihsel turizm vs bakımından alternatif kırsal turizm potansiyeline sahip bir kırsal turizm alanıdır. Sözün özü olarak mevcut kırsal turizm sahası her yönüyle incelenmeye değer, tarihsel kent doku ve planları bakımından da süprizlerle dolu ender turistik mekanlardandır.

Bilim dolu günler…..

Hazırlayan ve Derleyen: Muhammed ÇETİN (Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Coğrafya Master Öğrencisi). 

Kaynakça:

  • DOĞANAY, H.,- ZAMAN, S., (2016) ” Türkiye Turizm Coğrafyası”, Pegem Akademi, Güncellenmiş 5. Baskı, Erzurum 2016.
  • ATALAY, İ.,- MORTAN, K., (2011) ” Resimli ve Haritalı Türkiye Bölgesel Coğrafyası”, İnkılap yayınevi, Genişletilmiş 5. Baskı, Yenibosna- İstanbul.
  • SOYKAN, F., (2003) ” Kırsal Turizm ve Türkiye Turizmi İçin Önemi”, Ege Coğrafya Dergisi, 12, 1-11.
  • ERSOY, Y., vd.,(2017)” IPARD Programı ile Yozgat’da Kırsal Turizm Geliştirilmesi Stratejisi Proje Araştırma Kitabı”, TKDK, Yozgat,1- 161.
  • GÜLBAHAR, O.,(2009) ” 1990’lardan Günümüze Türkiye’de Kitle Turizminin Gelişimi ve Alternatif Yönler”, SBÜ İİBF Dergisi, 14(1).
  • www.kulturportali.gov.tr
  • http://gizemliilimler.blogspot.com

  İleri Okuma İçin Kaynak:

  • ERSOY. Y., – TEHCİ, A., – ERSOY, B., (2017)” Kırsal Turizm Potansiyelinin SWOT Analizi ile Değerlendirilmesi: Yozgat İli Örneği.

 

 

 

 

 

Muhammed Çetin

Muhammed Çetin

22.08.1996 yilinda Yozgat ilinin Çekerek ilçesinde doğdum. İlköğrenimi ve Ortaöğrenimi Yozgat /Çekerek Kâmile Akbay İlköğretim Okulunda başladim. Lise eğitimim için Yozgat / Sorgun Toki Şehit Mustafa Tekgül Anadolu lisesinde yatili eğitim aldim. Ardindan 01.09.2014 yilinda Giresun Üniversitesi Fen - Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümüne başladim. Üniversite eğitimimden sonra Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesinde Master eğitimine güz yariyili itibariyle başlamiş durumundayim. Prof Dr Sırrı Erinç' in yolundan gitmeye gayret gösteren bir Coğrafyacı/ Yer Bilimci adayiyim. Jeomorfoloji / Jeoloji / Fiziki Coğrafya/ Mineroloji ve Petrografi/ Klimatoloji ve Meteoroloji gibi dsiplinlerde uzmanlaşmaktayim. Başlica hobilerim; * Doğa fotoğrafçılığı * Mineroloji ve Petrografi gözlemciliği * Bulut Gözlemciliği * Jeolojik gözlemler * Satranç zeka oyunlari * Doğa yürüyüşleri vs. ibaret olup, bircok alanda bilimsel yetkinliği yakalamaya çalişan Muzip bir Coğrafyaciyim.

1 Comment

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir