MERCEK/FÖN BULUTU VE HİKAYESİ…

MERCEK/FÖN BULUTU VE HİKAYESİ…

Samsun/kurupelit, 8 Aralık Cuma, saat 12.30 suları. Gökyüzü oldukça açık ve sıcak bir gün. Halbuki iki gün önce 500 metreye kadar kar yağmıştı. Atmosfer işte, Allah öyle bir yapı vermiş ki bazen bir siklon yerleşik sıcak yüksek basıncı kaldırıp oraya soğuk hava ve kar’ı getirebiliyor. Fotoğrafta kadraja aldığım bulut bir mercek bulutu. Uluslararası literatürde  buna altocumulus lenticularis diyorlar.

Altokümülüs Lenticularis

Diğer adı da fön bulutu olan bu bulutlar Bünyan dağları arkasından, güneyli akışlarla Karadeniz’e vuku bulan hava akışının, dağın güney yamaçtaki bulutlarından kalan son artığıdır. İtalya üzerindeki orta enlem siklonuna bağlı olarak gerçekleşen güneybatılı rüzgar akışları, yüksek dağların rüzgara bakan yerlerinde yükselme ile bulut oluşumuna rastlanır.

Bünyan dağları da Samsun şehrinin batısında, kurupelit mahallesinde kıyıya oldukça yaklaşmış, kabaca doğu batı doğrultuda uzanan, üstünde samsun meteoroloji radarının da olduğu, en yüksek noktasının 1300 metreyi aştığı bir dağ silsilesidir.

Bu yüzden silsilenin güney yamaçlarında yüksek seviyeli stratüs (cirrostratüs) bulutları vardı.

Dağı aşan hava parseli dalga halinde aşağı alçalırken işbadan uzaklaşır ve bulutlar kaybolur. Bu sebeple bünyan dağlarının kuzey yamaçlarında bulut pek yok. Lakin bazen yüksek seviyeden kaçan bulutlar, dağ engeli sebebiyle mercek şekline benzer  fön bulutlarına neden olur. Ayrıca yukarı atmosferdeki kuvvetli rüzgar akışlarının o muazzam etkileri bu bulutlardan görülebilir. Buluta dikkatli bakıldığında güney istikametteki tarafın oldukça incelmiş, ve kuzeye doğru hafif biriktiği görülür. Bu da o seviyede rüzgarın kuvvetli olduğunu ve bir doğrultuda aktığını söyler.

İsterseniz hikayeyi en başından alalım.   4 Aralıktan sonra Norveç  kökeni AB(Alçak Basınç)  sistemi dün kuzeye çekilmişti. Yerine ise durgun bir akdeniz tropik havası geldi. Bu nedenle de hava ısındı. Sadece durgun YB/Yüksek Basınç) değil, yine aktifliğini koruyan Norveç alçağı  İtalya’ya kadar inen oluğu ile yarattığı güneyli hava akımları da, sıcaklığın artmasına amil oldu.

Akdeniz’den taşınan nemli hava ile uydu görüntüsünde de görüleceği üzere  Torosların yükseklerinde sratüs şeklinde yüksek seviye bulutları varolmuştur.

Bu bulutluluk iç Anadolu çukurluğunda fön etkisiyle kaybolduğu göze çarpıyor. Doğu Anadolu yüksek platosuna geçildiğinde ise yine stratüs şeklinde bulutlar ve kuzeydoğuda ise kar yağışları görülüyor. Nedeni ise soğuk hava.  Aynı zamanda Küre ve Köroğlu dağlarının güney tarafında bulutlanma varken kuzey yamaçta bulutlanma söz konusu değil. Bu durum Canik, Giresun ve Soğanlı dağlarının güneyinde de mevcut. Bu güneyli akışlar ile taşınan nemli hava, güney yamaçlarda yükselimle yoğunlaşıp, kuzey yamaca gelindiğinde ise alçalma sonucu ise işbadan uzaklaşan hava parselinin yoğunlaşma ihtimalinin olmamasından bulut husulü olmamıştır. Ayrıca da fön rüzgarları kuzey kıyılarda sıcaklığın artışını ayrıca sağlamıştır. Doğu Karadeniz açıklarında geçen gün ki gelen soğuk sistemin kalıntısından dolayı sıcak ve soğuk havanın karşılaşmasından bulutlu ve yağışlı bir hava hakim olmuştur. Hasılı bizler anlıyoruz ki altokümülüs lenticularis bulutu Anadolu’da, yaklaşan bir orta enlem siklonunun habercisi olmaktadır. Bu da havanın yağışlı günlere döneceği demektir. Yalnız Türkiye’de bu bulutlar, Orta Anadolu yüksek platosundaki soğuk hava sıcak kıyılara kaçarken de bu bulutlar oluşabilir. Fakat bu sirkülasyonda yağış ihtimali azdır. 8 Aralıktan sonra ise 10 Aralık gününde orta enlem siklonu sebebiyle samsun da etkili yağışlar gerçekleşmiştir. Sıcak cephe üzerinde gelişen yağışlar il’de 1 gün  etkili olmuştur. 9 ve 10 Aralıkta gökyüzündeki nimbostratüs, stratüs bulutları, yağışlı ve sisli bir havanın kanıtıdır.

Sadece bir bulutun hikayesi ne kadarda uzunmuş değil mi?.  Bulut o kadar güzel ki hikayesini araştırmak bir zevk sadece. Gözünüz semada olsun…

Ömer Güner

Ömer Güner

1997 Trabzon doğumluyum. Lise eğitimimi Vakfıkebir Anadolu (şimdi Fen) Lisesinde aldım. Şuan OMÜ Coğrafya bölümü 4. sınıf öğrencisiyim. Amatör hava tahmini, coğrafi gözlem ve araştırmalara yönelik yazı yayınlamaktayım.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir