Jeolojik Yapı ve İnsan Sorunları

Jeolojik Yapı ve İnsan Sorunları

Coğrafya biliminin ansiklopedi yığını gibi algılanmaması için uygulamaya dayalı, ezberci olmaması gerekir. Bizde bu yazımızda Jeolojik yapının yada mekanın insana nasıl zorbalıklar yaptığını anlatmaya çalışacağız.

Engebe ve litoloji insanın bir yere yerleşimini ve faaliyetlerini kontrol eden, sınırlandıran faktörlerden biridir. İnsanın en temel ihtiyacı su ve beslenme ise bunu maddi-somut manada karşılayan topraktır. Tabi toprak derken sadece Üst Zon’dan/Regolit’ten bahsetmiyoruz. Elbet ki arazideki ana kaya ve ana kayanın derinliği ve kayaç türü, litolojik tabakalanmanın sırası vs. gibi faktörler de insanın bir mekânda yaşam kurmasını mümkün kılar/kılmaz. Bu mümkünlük de tabi ki bu faktörlerin muntazamlığı ile ilgilidir.

Trabzon ili ülkemizin jeolojik yapı olarak engebeli sahalarından biridir. Keza ona bağlı Vakfıkebir ilçesi de aynı şekilde engebeli bir reliefe sahiptir. İlçe Jeolojik haritalarında Eosen-Üst Kretase Volkanizmasına bağlı volkanotortul birliklerinin olduğu saha. Bu birlik içinde görülen farklı kayaçlarda yer yer farklı ardalanmalar ve mostralar vermekteler.

Vakfıkebir ilçesinin güneyinde Fethiye-Rıdvanlı köyleri arasında bazaltik ana kayanın yüzeye daha yakın, üstünde ise ince bir toprak katmanının olduğunu gördük. Hâlbuki hemen 200 metre yükseğinde sırt üzerinde yer alan İshaklı köyüne bağlı yerleşme alanlarında daha kalın Regolit tabakası ve parçalanmış halde piroklastiklerin olduğu görülür. Fethiye-Rıdvanlı köyleri arasındaki bu zemin yapısı engebe nedeniyle vuku bulan erozyonun bir sonucu olarak karşımıza çıkmaktadır.

Elbette yamaçlar düz yerlere göre üzerinde toprak kalınlığı pek yüksek olması beklenmez. Zaten bu arazide belli bir şey. Nitekim Rıdvanlı’daki bozulmamış kayın ormanları altındaki toprak kalınlığı daha fazla. Lakin fındıklık bahçesindeki toprak kalınlığı daha azdır. Bu kayın ve fındık ağacının toprağı muhafaza etmesi ile alakalı bir durum. Fakat bazaltik ana kayanın yüzeye çok yaklaşması, köy insanını fındıktan sonra gelebilecek farklı tarım ürününü yetiştirme imkânını ortadan kaldırmıştır.

İshaklı köyünde köylülerin tarlaları varken buradaki köylerdeki evlerin tarlaları ya yok ya da evinin altında küçük alanda yüksek ihtimal dolgu toprağı üzerinde geçim tarımı yapmaya çalışıyorlar. Zaten burada fındıklık bahçeleri kaldırılırsa burada yerleşme de ortadan kalkar. Diğer husus ise yağışlı iklim sebebiyle bazaltik ana kaya üzerindeki regolitin, yüzeye yakın ana kaya ve kayma yüzeyi boyunca hareketli olması burada daha fazla heyelâna sebep olmaktadır. Bu durum bazı fındık bahçelerini küçültmektedir.

 

Derin olmayan ayrışmış zon burada yağış ile birlikte toprağın yeraltına sızmasını mümkün kılmamaktadır. Bu sebeple buradaki yüzeysel sular yağışa oldukça bağlıdır. Derin su kaynakları burada litoloji sebebiyle bildiğimiz kadarıyla çıkmamaktadır.  İşte litolojik yapı burada insanlara yaşama konusunda son bir şans tanımışa benzemekte. Eğer ki köy halkı toprak korumasını yapmaz ve bir hata ile fındık tarımından vazgeçerlerse köyün yerleşim alanı sorun yaşayabilir. Son olarak karşılaştırma bağlamında ilçenin doğusundaki mersin beldesinde hâkim volkanosediment litolojik yapı tarım topraklarının kaybını bertaraf etmekte, su kaynakları yönünden de yöreyi daha yaşanabilir kılmaktadır. Sabırla okuduğunuz için teşekkürler…

Dipnot: Makalemi hazırlamadan önce bölgede yaşayan insanlarla bölge hakkında bilgide edindim.

 

Yararlanılan kaynaklar;

1) Araklı -sürmene (trabzon) arasındaki bölgenin jeolojik ve yapısal özellikleri (kuzeydoğu anadolu, türkiye)/Başar Odacı

2) Doğu Karadeniz kıyı kuşağındaki doğal afetlere bir örnek: 21 Eylül 2016 tarihli Beşikdüzü seli ve heyelanı/ Yahya Kadıoğlu, Harun Reşit Bağcı, Cihat Yılmaz

3) Trabzon heyelanları/ Temel Bayrak, Mustafa Ulukavak

 

Ömer Güner

Ömer Güner

1997 Trabzon doğumluyum. Lise eğitimimi Vakfıkebir Anadolu (şimdi Fen) Lisesinde aldım. Şuan OMÜ Coğrafya bölümü 4. sınıf öğrencisiyim. Amatör hava tahmini, coğrafi gözlem ve araştırmalara yönelik yazı yayınlamaktayım.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir