Coğrafya Nedir?

 

 

COĞRAFYA

 

Giriş

Bu yazımızda yukarıda tablosunu oluşturduğumuz “Coğrafya” ve Coğrafya’nın kaça ayrıldığını alt dallarının neler olduğunu, bu dalların altında yer alan yardımcı bilimler ve disiplinlerden söz edeceğiz. Kısaca Coğrafyanın tanımından, Coğrafya deyince aklımıza ilk gelecek olan alt kollarından, 1.Genel(Sistematik) Coğrafya, 2.Yerel Coğrafya’dan konuşacağız. Bu başlıkların sınıflandırılmasına bakacak olursak:

1.Genel (Sistematik)Coğrafya

A.Fiziki Coğrafya

1.Jeomorfoloji (Yer Şekilleri Bilimi)

2.Hidrografya (Sular Coğrafyası)

3.Klimatoloji (İklim Bilimi)

4.Biocoğrafya (Canlılar Coğrafyası)

5.Katografya (Harita Bilgisi)

 

B.Beşeri Coğrafya

1.Nüfus Coğrafyası

2.Yerleşme Coğrafyası

3.Sağlık Coğrafyası

4.Tarihi Coğrafya

5.Siyasi Coğrafya

6.Kültürel Coğrafya

 

C.Ekonomik Coğrafya

1.Sanayi Coğrafyası

2.Tarım Coğrafyası

3.Turizm coğrafyası

4.Ulaşım Coğrafyası

5.Ticaret Coğrafyası

6.Maden Coğrafyası

7.Enerji Coğrafyası

 

2.Yerel Coğrafya

A.Bölgesel Coğrafya

1.Kıtalar Coğrafyası

2.Ülkeler Coğrafyası

3.Bölgeler Coğrafyası 

 

Bu tabloyu oluşturmamdaki tek amacım “Coğrafya” deyince aklımıza ilk gelecek olan onu (Coğrafya)yı ve altındakileri bir anda görmek onu var eden kolları, alt dalları, yardımcı bilimleri ve disiplinleri bir an olsun hafızamızdan çıkarmamak. Şimdi kısaca hepsinin tanımlarını açıklayalım. Öncelikle Coğrafyanın tanımına değinerek Coğrafya nedir diyelim.

 

COĞRAFYA NEDİR?

M. Ö. 3. yüzyılda ilk defa Eratosthenes tarafından kullanılan “Coğrafya”, Eski Yunanca ‘da (yer) anlamına gelen “gaia” ile (yazmak, tarif etmek, betimlemek) anlamına gelen “graphie” sözcüklerinin birleşmesinden türemiştir. Türkçesi “yer çizim” anlamına gelir. Eratosthenes, “Geography” kelimesini ilk kullanan kişi olup Coğrafyanın temellerini atmıştır.

Coğrafya’nın Tanımları

Birçok coğrafyacı bilim insanımız COĞRAFYA’yı şöyle tanımlamışlardır:

Prof.Dr. Sırrı ERİNÇ, Vejetasyon Coğrafyası (1977) kitabında, “Coğrafya, yeryüzündeki mekânların özelliklerini ortaya koyan ve gerek muhtelif mekânlar arasındaki benzerlik ve ayrılıkların sebeplerini ve bunlara hükmeden kanunları araştıran ve açıklayan bir ilimdir”, demiştir. (Rahmetle anıyoruz).

Ord.Prof.Dr. Ahmet ARDEL, Umumi Coğrafya Dersleri. Cilt:1, Klimatoloji kitabında (1960) “Coğrafya eşya (doğa) hadiselerini bir mekan dahilinde toplu olarak bunların birbiri üzerine olan tesirlerini göz önünde bulundurarak inceler. Halbuki diğer ilimler eşya (doğa) ve hadiseleri sadece tetkik eder, onların mekan dâhilindeki dağılışlarıyla alakadar olmaz. ”, demiştir.

Prof.Dr. Reşat İZBIRAK, Coğrafya Terimleri Sözlüğü (1964)’nde, “Bütün çeşitlilikleriyle yeryüzüne bağlı olayları tanıtan, bunları açıklayan bilim”, demiştir.

Prof.Dr. Erol TÜMERTEKİN, Ekonomik Coğrafya (1994) kitabında, “Bir beşeri bilim olan coğrafya, insanın yaşadığı, çalıştığı, bir araya geldiği ve başta kendi yaşama ortamı olmak üzere değiştirmekte olduğu yeryüzünü inceler”, demiştir.

Prof.Dr. İbrahim ATALAY, “Coğrafya 9” (2006) kitabında, “Coğrafya, hem doğal ortamın özelliklerini açıklayan hem de doğa ile insan arasındaki ilişkileri inceleyen bir bilim dalıdır.” demiştir.

Bütün bu farklı tanımların ardından, “Giriş” bahsini, Ord.Prof.Dr. Ali TANOĞLU’nun (Foto 3) “Coğrafya Nedir?” (1964) isimli makalesindeki şu satırları ile tamamlayalım:

Foto 3: Ord. Prof. Dr. Ali TANOĞLU (1904-1978)

 

“Coğrafya tasviri, realist ve sentetik karakteri, birçok bilimlerle teması ve coğrafya ile bu bilimlerin kenarında ve yüzeysel kısmında dolaşmak imkânını vermesi dolayısıyla ilk bakışta kolay kavranılır ve yapılabilir bir bilim gibi görünürse de gerçekte çok geniş ve sağlam bir kültür, metod bilgisi ve tecrübesi ve sonuçta kazanılması coğrafya sevgisine ve zamana bağlı coğrafi espri isteyen, edinilmesi ve işlenmesi çok güç bir bilimdir”(Tanoğlu, 1964).

 

Türk Dil Kurumu’nun Türkçe Sözlüğü’nde (1980) ise,

 

1.”Yeryüzünü fiziksel, ekonomik, beşeri, siyasal yönlerden inceleyen bilim.

2.Bir yeryüzü parçasını, bir bölgeyi, bir ülkeyi belirleyen, niteleyen; fiziksel, ekonomik, beşeri, siyasal gerçekliklerin tümü”. …diye tanımlanmıştır.

 

 

 

Ülkemiz dışında Coğrafya’nın tanımı hakkında şu örnekler verilebilir:

 

  • The English Oxford Dictionary’a göre; Yeryüzü tasvirini konu olarak alan, onun şeklini ve fiziki özelliklerini inceleyen doğal ve siyasi bölgelerini, ülkelerin iklimini, ürünlerini, nüfusunu vb. konularını kapsayan bir bilimdir. Genellikle matematik, fiziki ve politik coğrafya olarak dallara ayrılır.

 

  • Webster Sözlüğü’ne göre; Yer’i ve üzerindeki hayatı konu alan bilimdir. Yeryüzü, karalarının, denizin, atmosferin, bitki ve hayvanların, insanların dağılışlarını, karşılıklı ilişkilerini inceleyen bilimdir.

 

  • American College Dictionary (1947): İklim, relief, toprak, vejetasyon, nüfus, arazi kullanımı, sanayi gibi elemanların sıralanışını, gruplaşmalarını ve ayrıca bu elemanların bir araya gelerek meydana getirdikleri saha ünitelerinin karakterlerini inceleyen bir bilimdir.

 

  • British Association for the Advancement Science Section (Geography Research Commitee): Sahaların birbirleriyle olan ilgisi ve farklılaşmalarına göre “yeryüzü”nü tasvir eden bilimidir.

 

Tüm bu tanımlar “A Glossary of Geographical Terms”de yer almıştır.

 

Meydan Larousse (1970)’da, “Konusu yeryüzünü tanıtmak olan bilim”.

 

Ana Britannica (1987)’da, “Yer’in yüzeyini, insana ve fiziksel yapıya ilişkin mekânsal görünümlerle farklılaşmaları ve bunların gerçekleştiği ortamı inceleyip tanımlayan disiplin”.

 

Büyük Larousse Sözlük ve Ansiklopedisi (1993)’nde 1.Yeryüzünün günümüzdeki doğal ve beşeri görünümünü betimleyen ve açıklayan bilim. 2.Herhangi bir bölgenin fiziki ve beşeri özelliklerinin bütünü”dür, denmiştir.

 

Fransız Coğrafyacı de Martonne’a göre ise, bugünün coğrafyası “fiziki, biyolojik ve beşeri olayların yeryüzünde dağılış tarzı ve ile bu dağılışın nedenlerini ve bu olayların bölgesel (regional) ilişkilerini inceler.

 

Coğrafya bilimi doğal çevreyi ve insan faaliyetleri arasındaki ilişkiyi incelerken bazı metotlardan yararlanır.

Bu metotlar şöyledir;

Coğrafi Prensipler

Coğrafi metodun 3 farklı prensibi vardır. Bunlar;

1-Yayılma Prensibi,

2-Genel Coğrafya Prensibi

3-Nedensellik Prensibi’dir.

1-Yayılma Prensibi: Olayların dağılış tarzının incelenmesini ve yayılış sahalarının belirlenmesini kapsar. Böylece olaylar “Kartografik Metodlar”la da ortaya konulabilir. Örneğin; Büyük Okyanus çevresindeki dalma batma zonları boyunda depremlerin oluşması ve dolayıyla volkanların ve volkanik faaliyetlerin buralarda yayılmasını inceler ve sonuçlar çıkarır.

2-Genel Coğrafya Prensibi: Gerek fiziki, gerek beşeri olaylar coğrafyada yalnız tek olarak incelenmeyip, yeryüzünün diğer sahalarındaki benzer olayları da kapsar. Böylece dağılış biçiminin koşullarını ortaya koyar. Örneğin; Ilıman Kuşak boyunca gerek fiziki ve gerekse beşeri coğrafya özelliklerini ortaya koyar, bunların Dünya üzerinde nedenlerde bulunduğunu ve dağılış biçimini sunar.

3-Nedensellik Prensibi: Coğrafi olaylar, fiziki ve beşeri olsun, daima yalnız tasvir edilmekle kalmaz. Olayların sebebini, karşılıklı ilişkilerini, birbirine olan etkilerini de araştırır. Örneğin; son jeolojik devir olan Kuaterner boyunca buzulların zaman zaman neden eridiği veya tekrardan buzul dönemlerine girildiğinin nedenlerini araştırır.

 

Coğrafya’nın Alt Dalları

Coğrafya, sahası içine giren olayları inceleme biçimine göre iki kısma ayrılır:

1- Genel Coğrafya (veya Sistematik Coğrafya)

2- Yerel Coğrafya

 

Genel Coğrafya, (Şekil 1) sistematik gruplara göre sıralanmış fiziki, beşeri, ekonomik ve biyolojik olayların bütün yeryüzünde dağılışlarını inceler ve genel prensipler elde etmeye çalışır.

Şekil 1: Dünya Fiziki Haritası

Yerel Coğrafya: altındaki Bölgesel Coğrafya ise, coğrafi karakterlerin ve olayların dağılışı ile ayırt edilebilen dar ve geniş bölgeleri ayrı bir bakış açısı ile inceler. Önce sistematik bir şekilde fiziki ve beşeri olaylar incelenir. Daha sonra bölgesel karakterler coğrafi bir bütün olarak ve ayrıca bölümler halinde ve yörelere de ayrılarak incelenir. Örneğin: Türkiye, Marmara Bölgesi, Çatalca-Kocaeli Bölümü, Kocaeli Yöresi vb(Şekil 2).

Şekil 2: Türkiye’nin Coğrafi Bölgeleri Haritası

 

Ayrıca, siyasi sınırlarla ayrılmış ülkeler de bölgesel coğrafyada incelenir (Şekil 3)

Şekil 3: Dünya Siyasi Haritası

 

KAYNAKSIZ ALINTI YAPILAMAZ.

TİCARİ AMAÇLA KULLANILAMAZ.

 

KAYNAKÇA:

Bu yazının ana kaynağı İstanbul Üniversitesi Auzef ders kitaplarıdır. 

Auzefin ders kitaplarından derlenmiştir. Telif hakkı üniversitenin ve sayın hocalarımızındır tüm hakkaları saklıdır.

Kitap isimleri ve yazar hocaları aşağıda listelenmiştir. Hepsine teşekkür ediyoruz.

1.COĞRAFYA: GEÇMİŞ-KAVRAMLAR-COĞRAFYACILAR 

COĞRAFYA LİSANS PROGRAMI İSTANBUL Ü. YRD. DOÇ. DR. ATİLLA KARATAŞ

2.HARİTA BİLGİSİ COĞRAFYA LİSANS PROGRAMI İSTANBUL Ü. Y.DOÇ. DR. T.AHMET ERTEK

3.RAMAZAN SAYGILI 2014-2015-2016http://cografyaharita.com/anasayfa.html

 

Önder Özdemir

Önder Özdemir

01/01/1985 Gümüşhane / Torul doğumlu. 2005 - 2007 Dumlupınar Üniversitesi Söğüt MYO Büro Yönetimi Ön Lisans mezunu. 2007- 2009 Anadolu Üniversitesi İşletme Lisans mezunu. 2015 yılında Anadolu Üniversitesinde Coğrafi Bilgi Sistemleri Uzmanlığı eğitimini tamamladı. 2014 yılında başlayıp 2018 yılında İstanbul Üniversitesi Coğrafya Lisans Bölümünden mezun oldu. Aynı yıl Gebze Teknik Üniversitesinde Pedagojik Formasyon Eğitimini tamamladı. Evli 1 çocuk babası. 2012 yılından beri Pendik / Kurtköy'de Özel bir sektörde Muhasebe Personel işlerinden sorumlu. Kocaeli / Çayırova semtinde ikamet etmekte. Mail: o.ozdemir29@gmail.com Coğrafyacı... Coğrafya Öğretmeni... Coğrafya aşkınız daim olsun...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir